نور

نور

شهرستان نور از قرن پنجم تا هفتم هجری به عنوان بخشی از ولایت رویان نیز یکی از قدیمی­ترین نواحی شهرنشین طبرستان (مازندران کنونی) که از قرن هفتم تا دهم  به گواهی تاریخ ، به نام ولایت رستمدار، که متشکل از چهار ناحیه شهری ناتل, بلده, تمیشان و ماهان بوده‌است. و از قرن دهم تا آغاز قرن یازدهم به نام نور ، قلمرو حکومت پادوسبانان(بازماندگان ساسانیان) بود ، ابتدا مرکز حکومت آن ها ولایت رویان با مرکزیت شهر رویان یا کجور بود که شهر ناتل در محدودۀ فعلی شهرستان نور پایتخت و مرکز دوم آن ها در جلگۀ رستمدار یا نور کنونی بود . بعد از مرگ کیومرث بن بیستون پادوسبانی در ۸۵۷ه.ق حکومت پادوسبانان به دو شاخۀ بنی اسکندر در کجور و آل کاووس در نور تقسیم شد و ناتل مدت کوتاهی به عنوان پایتخت زمستانی (قشلاقی) خاندان و شاخۀ مَلِک کاووس پادوسبانی و بلده (قلعۀ پولاد) به عنوان پایتخت تابستانی (ییلاقی) آن ها بود و نور بعنوان پیش بندری برای شهر ناتل بود ، سرانجام خاندان پادوسبانان بنی اسکندر کجور و آل کاووس نور به دست اعتمادالدوله سردارشاه عباس اول صفوی در ۱۰۰۶ ق برافتادند و از آن پس نور استقلال محلی خود را از دست داد و جزیی از حکومت قدرتمند و متمرکز صفوی شد ، در جدیدترین کشفیات باستان شناسی در این شهر آثاری از دوره اشکانیان پیدا شده‌است. و هم اکنون شهر نور به ­عنوان پایتخت ساحلی ایران می باشد.

مساحت: ۲٬۶۷۵ کیلومتر مربع

جمعیت: ۱۰۴٬۸۰۷ (۲۰۰۶ م.)

شهرستان نور با مساحتی معادل ۲۶۷۵ کیلومتر مربع در غرب استان مازندران واقع شده که شهرهای نوشهر و چالوس در غرب، محمودآباد در شرق ، استان تهران  در جنوب و دریای مازندران در شمال (که به طول ۲۳ متر با آن همجوار است)  قرار دارند. از نظر پستی و بلندی، این شهرستان دارای دو قسمت جلگه­ای و کوهستانی است که به تبع آن آب و هوای معتدل، مرطوب و سردی را دارد.

در حال حاضر شهرستان نور دارای ۲۳۲ نقطه روستایی و پنج نقطه شهری شامل شهرهای نور، رویان، چمستان، بلده، ایزدشهر و شهرک­های مسکونی متعدد است.

 

وجه تسمیۀ نور

واژۀ نور که اکنون برای بخش مرکزی و کل شهرستان نور به کار می رود ، ابتدا برای بخش کوهستانی شهرستان نور یعنی بلدۀ نور بکار می رفت و در دورۀ قاجار به ویژه در دوره ناصرالدین شاه با استقرار میرزا آقا خان نوری ، صدراعظم معروف ناصرالدین شاه دربخش مرکزی که پیش تر سولده نام داشت بتدریج بر این قسمت و سولدۀ نور اطلاق شد . در دورۀ قاجار واژه نور بطور کامل جایگزین رستمدار شد . باجداشدن بخش نور از شهرستان آمل و مرکزیت یافتن بخش مرکزی (سولده) ، واژۀ نور به طور رسمی از سال ۱۳۳۹ ش بر آن بخش و کل شهرستان اطلاق گردید.

علت نامگذاری شهر نور به همین نام : تنها نیما یوشیج شکل درّۀ نور را به شکل ناو (کشتی) مانند کرده است که بسیار جای تامل دارد از آنجا که عده ال نور را برگفته از نواُور می دانند که "اُور" به معنی درّه شاید درست ترین تعبیر دربارۀ واژه نور "آبادی دره ای " باشد. لذا ازمیان وجوه تسمیه های مختلف و ردّ نظریه برگرفته شدن نام نور از روشنایی و درخشندگی رودخانۀ نور و عدم پذیرش انتساب این نام به کرامات شیخ احمد  ، تنها بخشی از گفتار و استدلال نیما یوشیج و برگرفته شدن نام نور از نواٌور درست بنظر می رسد.

در طول  تاریخ این سرزمین سبز موطن رجال بزرگ علمی، سیاسی، مذهبی و فرهنگی چون شیخ فضل­الله نوری، نیما یوشیج، ابوعبدالله ناتلی (استاد ابو علی سینا)، دکتر پرویز تاتل خانلری، دکتر غلامحسین صدیقی ، سرتیپ علی خان دیوسالار (سالار فاتح)، استاد بنان، حجت­الاسلام علی­اکبر ناطق نوری، حاج غلامحسین سالاریان ، دکتر پیروز مجتهدزاده، شهید عباسعلی ناطق نوری و بسیاری چهره­های شناخته شده دیگر بوده است. شهرستان نور از دو جاده ارتباطی با نام­های هراز و کندوان با استان تهران مرتبط می­شود. گستردگی شهرستان نور از سواحل دریا تا ارتفاعات البرز میانی، وجود تنوع آب و هوایی، رودخانه­ها، آبشارهای طبیعی همراه با آثار تاریخی و باستانی اعتبار ویژه­ای به این شهر بخشیده است.

اکنون شهرستان نور دارای دو مرکز است : مرکز جلگه ای آن شهر نور (سولدۀ سابق) و مرکز کوهستانی آن بلده است. شهرستان نور اکنون شامل نه دهستان است با سه بخش مرکزی : مرکزی ، چمستان و بلده .

رودخانه های نور به دو بخش کوهستانی و جلگه ای تقسیم می شوند :

رودخانه های قسمت کوهستانی شامل رود نور، الیکا ، دونا می باشند که رود نور مهمترین رود خانه قسمت کوهستانی به شمار می رود که از شعبات مهم رود هراز است و سرچشمۀ آن کوهی به نام لابشم(لاوش) واقع در شمال شرقی کوهستان و روستای الیکا می باشد.

رودخانه قسمت جلگه ای که مهمترین رودهای آن لاویج رود یا سولده رود که سرچشمۀ آن از ارتفاعات جنوبی دهستان لاویج است ، که بخاطر نام قدیم نور به سولده رود نیز معروف است که سرچشمۀ آن از ارتفاعات شمال دهستان نائیج علیا و ارتفاعات لاویج است. همچنین رود ایزده (ایزدشهر) یا وازرود که سرچشمۀ آن از ارتفاعات دهستان نائیج علیا (واز) و  دهستان لاویج است .رودهای دیگر عبارتند از کپ رود ، گلندرود ، اَلشرود، انگتارود و سنگ کیله رود و تمیشه

 

ارتفاعات نور:

که در منتهی الیه شمالی البرز مرکزی واقع است ، ارتفاعات شمالی شامل ارتفاعات دونکوه ، افراچال ، سوردار ، لاویج ، واز می باشد.

ارتفاعات مرکزی :

مهمترین ارتفاعات خورتاب نور عبارتنداز : کندوان ، لابشم ، شاهزاده کوه ، پلنگ دره ، ماخولا ، تنگه ، نیما و لادبن

ارتفاعات جنوبی

سلسله جبال مشتمل بر کوه های واقع در جنوب دره نور است که در اصطلاح محلی به آن نِسم (سایه)

می گویند .مهم ترین کوه های آن عبارتند از :کندوان  ، میان کوه ، آزادکوه ، نارچو، پیچ خمن ، یالرود و سرانجام ارتفاعات نمار و لار که در شرقی ترین نقطه به حد گردنه امام زاده هاشم می رسه 

جغرافیای اقتصادی نور:

مشاغل آن عبارتنداز :

الف) کشاورزی و دامپروری

نور در گذشته یکی از مناطق پرورش کرم ابریشم و کشت کنف و توتون بود ، اقتصاد بخش روستایی نور برپایۀ کشاورزی و دامپروری قرار دارد و مهمترین محصولات این منطقه برنج ، مرکبات و سیب زمینی است ، به علت دارا بودن مراتع نسبتاً مرغوب در مناطق کوهستانی و کوهپایه ای ، دامپروری در آن از اهمیت ویژه ای برخوردار است.

 ب) منابع معدنی

ذغال سنگ از منابع معدنی نور است که اهالی آن برای مصرف خانگی و سوخت حمام ها استفاده می کردند و جنبۀ صادراتی نیز داشت . معدن آهن نائیج نور نزدیک به قریۀ ایرکا که در زمان ناصرالدین شاه امتیاز استخراج آن صادر شد و معدن گلندرود که از آن جا ذغال سنگ استخراج می شود. از منابع معدنی دیگر این شهرستان سرب است که در تنگۀ لاویج استخراج می شود. همچنین در روستای شهرکلا از توابع دهستان ناتل کنار معادن نمک استخراج می شد، بیشتر کوههای ییلاقی نور گچ فراوان دارند. در کوه پایه ها و درّه های نور به ویژه کوه های نزدیک قلّۀ دماوند و روستای الیکا در منطقه بلده معادن طلا وجود دارد.

همچنین توجه گردشگران به شهرستان نور و مناطق اطراف و توابع آن ، ایجاد مراکز دانشگاهی متعدد و حضور دانشجویان نیز ایجاد شهرک های صنعتی در شهرهای نور و چمستان سبب شکوفایی اقتصادی منطقه شده است.

 بر اساس آمار سال ۸۵ جمعیت شهرستان نور ۱۰۵۱۳۵ نفر می باشد، میزان باسوادشهرستان نور براساس آمار سال ۱۳۸۵ بین ۸۵ تا ۸۸ درصد می باشد.

رساله جغرافیای ولایت نور ، در گذشته آنرا شامل ۱۸ بلوک می دانستند ، شهرستان نور هم اکنون شامل نه دهستان است با سه بخش مرکزی ، چمستان و بلده .


جاذبه های گردشگری شهرستان نور

 

شهر نور از شمال به دریای مازندران، از شرق به شهرستان های محمودآباد و آمل، از جنوب از طریق کندوان و قله دماوند به استان تهران و از غرب به شهرستان نوشهر محدود است و ۳/۵ درصد جمعیت استان را در خود جای داده است. نور که تا چند سال قبل سولده نامیده می شد از شهرهای مهم رستمدار بخشی میان رویان و مازندران است. این شهر دارای دو منطقه سردسیری و گرمسیری با بلوکات بسیار است که مهمترین آنها بالاده نامیده می شود .

شهرستان نور به لحاظ توسعه صنعتی و گردشگری شرایط ممتازی در استان مازندران دارد و محصول غالب کشاورزی منطقه، برنج است . نور دارای آثار تاریخی و دیدنی بسیاری از جمله قلعه پولاد بلده، بقعه متبرکه آقا شاه بالو زاهد، بقعه متبرکه جمشید کیا سلطان، خانه نیما در بلده، پل خشتی نور، تکیه تاکر، روستای ناتل، امامزاده احمد در بلده، کاخ تمیشان، سواحل زیبا، پارک جنگلی، آبشار آب پری، آب گرم معدنی لاویج ، فیل سنگی لاویج، مسجد جامع بلده، غار کهو و کاروانسرای زمستانی یالو است .

پارک جنگلی نور که در شرق شهر نور قرار دارد با مساحتی حدود ۴۰۰۰ هکتار بزرگترین پارک جنگلی خاورمیانه است وجود سبزه زارهایی در زیر درختان، رستوران زیبا در میان انبوه درختان سر به فلک کشیده، آلاچیق های متعدد چوبی، پارک کودک، مسجد، سرویس های بهداشتی، زمین های ورزشی فوتبال و والیبال و مسافران را مشتاق گذراندن اوقات فراغت در آن کرده است
 .

یکی دیگر از مراکز تفریحی این شهر پارک جنگلی کشپل در غرب شهر چمستان در کنار رودخانه زیبای لاویج است که به دلیل وجود چشمه سارهای متعدد و سالم سازی آن درختان انبوه و تنومند پهن برگ ،پارک کودک و مکان مناسبی برای تفریح و استراحت مسافران به شمار می آید . آب بندان نور در جنوب غربی شهر واقع است این آب بندان علاوه بر تامین نیاز آبیاری زمین های کشاورزی هر ساله در فصول مختلف سال پذیرای تعداد زیادی از پرندگان مهاجر است که هر کدام جلوه خاصی به آن می بخشند .

 

همچنین در روی رودخانه لاویج رود شهرستان نور در ضلع جنوبی مسجد جامع شهر، پل خشت پل واقع شده و از بناهای دوران میرزا آقا خان نوری محسوب می شود که در حال حاضر تنها طاق مرکزی آن باقی مانده است .

آبشار طبیعی آبپری با نام محلی “پری او ” در مسیر جاده ییلاقی رویان به گلندرود جاده سیاه سنگ یکی از جاهای دیدنی این شهر است که گردشگران زیادی برای دیدن این آبشار به شهر نور سفر می کنند. جریان آب بر روی دامنه سنگی و وجود درختان در حاشیه این آبشار بر زیبایی چشم انداز آن افزوده است. آبشار حرم آب با نام محلی حرم او در بیشتر فصول سال دارای آب بوده و در مسیر جاده رویان -کپ در نزدیکی دوراهی دونکوه (مسیر جاده سیاه سنگ) و روستای کالج قرار دارد و بسیار دیدنی و دل انگیز است. قله سوردار در جنوب شهر نور با ارتفاعی حدود ۲۰۰۰ متر کاملا مسلط بر مناطق جلگه ای است که در روزهای آفتابی و صاف چشم انداز زیباتری را از مناطق روستایی و شهری پایین دست و سواحل نور ایجاد می کند .

دیدن این مناظر از بالای قله واقعا دیدنی است. الیمالات در مسیر جاده ارتباطی نور به چمستان در جنوب دو راهی روستای کارگر کلا در بین درختان انبوه و سر به فلک کشیده قرار دارد و چشم انداز بسیار زیبایی را ایجاد کرده است. یکی دیگر از مناطق دیدنی این شهر آبادی یوش از توابع بخش بلده و در مسیر جاده ارتباطی بلده به جاده کندوان است. بافت معماری سنتی، اقلیم خشک و کوهستانی و وجود آرامگاه نیما شاعر نوپرداز فارسی، در آن، بر جاذبه های دیدنی این روستا افزوده است . که هر ساله گردشگران زیادی برای دیدن این آرامگاه و مناظر طبیعی آن به شهر نور سفر می کنند. یکی دیگر از بناهای مرتفع شهرستان نور بقعه سلطان احمد در حاشیه شرقی شهر بلده است. این گنبد یکی از بناهای زیارتی زیبایی است که از داخل دارای نقش شیری است که ماری به دور آن حلقه زده است 

 

در مسیر جاده چمستان به آمل در روستای آهودشت شهریار قرار دارد. شاه بالو عارف، استاد شیخ آملی است که وی مرشد شیخ حسن جوری از رهبران مذهبی سربداران به شمار می آید. آقا شاه بالو در اواخر قرم هفتم و اوایل قرن هشتم می زیسته است . پولاد یا قلعه نور از اقلاع مهم رویان و رستمدار قدیم نور و کجور و پایگاه مهم پادوسبانان در سال های ۲۲ تا ۱۰۰۶ هجری بوده است. که در شهر بلده واقع شده است و یکی دیگر از جاذبه های گردشگری و دیدنی نور به حساب می آید.

.فهرست اماکن دیدنی و توریستی شهرستان نور

(تمیشان(روستای تاریخی ، در ابتدای ورودی شهر نور از طرف ایزدشهر و رستم رود.

(پایدشت ( روستای تاریخی در محدودۀ جغرافیایی روستای آهودشت و بهدشت در چمستان نور

(واتاشان (روستای تاریخی در محدودۀ روستای نصرت آباد و در کیلومتر پنج جادۀ چمستان .

 

 

 

ایزدشهر

ایزدشهر در گذشته ایزده نام داشت ، روایت های شفاهی قدمت این آبادی را به کتی یا می رساند ، قدمت کتی یا باتوجه به تپه ای معروف و موسوم به خشته کتی که قلعه ای مخصوص جمع آوری مالیات بود . حداقل به عصر صفوی می رسد، ایزده به معنای ده بزرگ است همانند اوزرود یعنی رودخانۀ بزرگ یا اوزکلایعنی آبادی بزرگ .

آبادی ایزده (ایزدشهر) به دوقسمت غربی و شرقی کاملاً مجزا تقسیم شده بخش شرقی بازارسر ، بخش غربی ساروج محله ، قسمت بین شرق و غرب هم هرکا محله نام دارد که برگرفته از هرکان = ورکان ، نام قدیم گرگان است ، محلّه دیگر سادات محله نام دارد ، جمعیت ایزدشهر در سال ۱۳۹۰ش ۶۶۵۱ نفر است.

میرزا ابراهیم که در سال ۱۲۷۵ ق و زمان صدارت میرزا آقاخان نوری به سواحل مازندران ، در سفرنامه اش نحوۀ کشت و تهیه نیشکر و شکرپزخانه و دستگاه نیشکر ریزی در ایزده را مورد توجه قرار داده است .

 

پیدایش این آبادی به سال های آغاز حکومت قاجار(۱۲۱۰ق) می رسد ، در سفر ناصرالدین شاه به مازندران این آبادی بنام عزّت ده ثبت شده است که تیول (مالکیت ) ابدی میرزا عبدالله خان بود که از کارکنان دربار بود.

در زمان میرزا آقاخان نوری حمام های خزانه ای در ایزده بنا گردید که میرزا حسین خان حاکم وقت نور به دستور حکومت در احداث آن اقدام نمود.

ساخت نخستین مدرسه به سبک جدید در ایزده در سال ۱۳۱۴ ش شروع شد که دبستان طبری نام داست .

در ایزده حوادث تاریخی چندی نیز بوقوع پیوست ، از جمله حملۀ ترکمن های بلشویک از ترکمنستان شوروی بود ، که خانه های روستایی را آتش زدند و اموال مردم را به غارت بردند و گاهی مردم و جوانان را به اسارت می بردند. مردم هم با تفنگ های ساچمه ای که ساچمه شان در کارگاه ساچمه سازی در جوربند چمستان تولید می شد، با آنها مبارزه می کردند ، ایزده در جنگ جهانی دوم نیز مورد هجوم سربازان شوروی قرار گرفت.

همچنین اصلاحات ارضی درسال ۱۳۴۳ش در ایزده اجرا شد و با حذف سیستم ملوک الطوایفی و ارباب رعیتی رمقی به پیکر نیمه جان کشاورزان دمیده شد.

از آثار قدیمی ایزده حمام صدراعظم بود که خراب شد و از آثار دیگر آن دبستان طبری و امام زاده قاسم را      می توان نام برد.

×

امروز پنج شنبه ۰۲ آذر ۱۳۹۶ساعت