چمستان

چمستان :

شهر چمستان از شرق به  شهرآمل و از غرب به شهر نور و از جنوب به کوهستان و از شمال به جلگه و شهرستان محمودآباد منتهی است و حداکثر ارتفاع آن از سطح دریا ۱۱۰ متر است ،  جاده ای به شکل نیم دایره این شهر را به امل و نور متصل می کند و به همراه نور ، رویان ، بلده و ایزدشهر ، یکی از پنج شهر حوزۀ شهرستان نور محسوب می شود، این شهر ۱۲ درجه نسبت به شهرهای ساحلی خنک تر است و آب و هوای آن شرجی نیست ، رودهای مهم آن لاویج رود و  وازرود و کوه های مهم آن سیلم ، طارم ، رودبارک و کنگ لوس نام دارند.

از نظر جغرافیای سیاسی و تقسیمات کشوری ، چمستان جزیی از دهستان ناتل رستاق واکنون نیز مرکز این دهستان بوده . دهستان ناتل رستاق به مرکزیت چمستان در بین دهستان های ناتل کنار و اهلم رستاق و دهستان لاویج قرار دارد ، همچنین در ۱۸ کیلومتری جنوب شرقی سولده (نور فعلی) واقع است و باوجود آنکه کنارۀ جنگل قرار دارد ، از لحاظ جغرافیایی جلگه محسوب شده و دارای آب وهوای مرطوب جلگه خزری است ، شغل اصلی مردم آن کشاورزی ، باغداری و امور خدماتی است ، آب زمینهای آن از رودخانۀ وازرود و چشمه ها و چاه های محلی تامین می شود ، مساحت شهری آن ۱۵۷ کیلومتر مربع و جمعیت آن در سال ۱۳۹۰ش ، ۱۰۲۳۶ نفر بوده است و آبادی ها و روستاهای تابعۀ آن شامل ۹۶ روستا می باشد.

قدمت نام چمستان :

در اوایل قرن دهم هجری(۹۲۲ ه) در تاریخ خانی نام شهر به شکل چماستان آمده است . در سفرنامۀ رابینو نیز نام آن به شکل چماستان ثبت شده و در سفرنامۀ ملگونف به شکل چمستان و چوماسان ثبت گردیده است . در شناسنامه افراد کهنسال که بیش از صد سال عمر کرده اند ، نام شهر بصورت چماستان و چماسان ثبت شده است.

وجه تسمیۀ چمستان

در این باره اطلاعات ما مبتنی بر روایات شفاهی است بنابر روایتی ابتدا نام آن چماستان بوده که شکل تغییر یافته چمازستان است ، زیرا در این منطقه سرخس یا چماز فراوان بود لذا بهمین خاطر چمازستان نام داشت . نیز روایتی دیگر می گویند چمستان ابتدا چمنستان بوده و بتدریج به چمنستان تبدیل شد بدین دلیل که این منطقه دارای مراتع و چمن زارهای وسیعی بود.

بنابر روایتی دیگر نه چندان معتبر در اصل نامش چشم مستان بوده ، گفته اند که پادشاهی هنگام عبور از چمستان  ،دختری زیبا با چشم مخمور و مستی می بیند و می گوید عجب چشمان مست و مخموری دارد و آن جا را چشم مستان نامیدند که بعد به چمستان تبدیل شد ..

در گویش مردم چمستان و نور چمستان به صورت چماسِن و در گویش مردم شهرهای اطراف از جمله آمل به چماسون تلفّظ می شود.

جغرافیای تاریخی چمستان

شهر فعلی چمستان به دلیل قرارگرفتن در مسیر سیلاب دهانۀ رودخانۀ وازرود ، چندین بار تغییر مکان یافته است ، بنابر روایات شفاهی چنین نقل شده که در مکان چمستان فعلی ، پیش تر روستایی به نام اطاق سرا وجود داشت .البته با جستجو در منابع تاریخی و جغرافیایی روشن می شود که در زمان های گذشته ، مناطقی در اطراف مرکز فعلی چمستان به لحاظ تاریخی اهمیت بسیار داشتند که اکنون این مناطق جزیی از روستاهای توابع این شهر محسوب می شوند.

قدیمی ترین نقطۀ شهر اکنون قسمت اصلی ان محسوب می شود منطقۀ هلاپون قدیم است که شباهت زیادی به هلافان(هلاوان) مذکور در تاریخ طبرستان ابن اسفندیار دارد .

از آبادی های تاریخی در مجاور شهر چمستان ، کردآباد است که یعقوب لیث صفاری از آن جا عبور کرد و به آمل رفت . در نزدیکی این روستا قلعه ای به نام همّت آباد در جنگلی به همین نام وجود دارد که تپّۀ بجامانده از آن قابل مشاهده است .

از مناطق تاریخی دیگر در مجاورت شهر چمستان و حدود یک کیلومتری غرب آن ، امام زاده سید حسین در جنگل سازیک در روستای اسپی کلا است که قدمت زیادی دارد.

از جمله نقاط و آبادی ها و روستاهای اطراف شهر چمستان که قدمت تاریخی دارد ، روستای تاریخی جوربند است .

در حریم شهری غرب شهر چمستان ، مکان تفریحی با چشمه ای زلال به نام کشپل قرار دارد که امروزه به صورت پارک جنگلی تفریحی درآمده است .این نام شباهت زیادی به واژه کشفل در تاریخ طبرستان ابن اسفندیار دارد . نیز رابینو در سفرنامه خود از آن یاد کرده است . شهری بنام دلیران سرا (دِلِرسِرِه) که هم ردیف ناتل و جوربند بوده در روایات و اشعار شفاهی آمده است . که بین کشپل و اسپی کلا قرار داشت .

 

اماکن تاریخی و قدیمی چمستان

روستای عبدل ده در شمال چمستان یک مکان تاریخی است که به ناتل رستاق تعلق داشته ، در این جا درخت بلوطی بنام شاه موزی بن بود که افراسیاب تورانی درهنگام جنگ و تعقیب منوچهر پیشدادی نوادۀ فریدون به مدت ۱۲ سال در آن نقطه چادر زده تا این که با منوچهر صلح کرد و مرز ایران و توران با پرتاب تیر آرش کمانگیر رازی تعیین شد.در زمان حمله افراسیاب به ایران نام عبدل ده "خسروهاباد" بود.

بقعۀ شاه بالو از آثار تاریخی دیگر چمستان می باشد، در منطقه آهودشت که شاید قدیمی ترین آثارباقیمانده تاریخی در جلگۀ نور باشد .

بازار سر در روستای آهودشت و بهدشت امروز ، روستای تاریخی ورازده و کشپل محله نزدیک آهودشت ، عمارت قشلاقی امیرمصدق نوری در روستای عبدالله آباد در شمال شهر چمستان که متاسفانه تخریب شده است.

سه اثر باقی مانده در قسمت اصلی شهر چمستان که قدمت آنها به حدود دو قرن می رسد عبارتنداز : حمام میرزا کاظم خان نظام الملک نوری ، تکیۀ حاجی میرزا یحیی خان نوری حاکم نور در دورۀ ناصرالدین شاه و عمارت میرزا کاظم خان که امروزه از بین رفته است که در زمان تالیف کتاب آستارا تا استارآباداین آثار وجود داشتندو مورد استفاده قرار می گرفتند.

معادن چمستان : درکوه چمستان معدن سرب است ، کارگاه های استخراج و اجارۀ معدن (سرب ، مس ، گلوله و ساچمه عمدتاً در چمستان و تنگۀ لاویج وجود دارند.  

×

امروز پنج شنبه ۰۲ آذر ۱۳۹۶ساعت